Tolkien’in Dünyası

Selamlar Listeki Okurları!

Bugün çok heyecanlıyım sizlere böyle bir yazı sunabildiğim için. Usta J.R.R Tolkien‘in hayat hikayesini sizlerle paylaşacağım. Yaşadığı yerler,gençliği,görüşleri,okuyup esinlendikleri,dostluklarını sizlere aktaracağım. Yazıyı yazmadan önce belirtmek isterim ki çıkan Tolkien adlı filmi izlemediyseniz mutlaka izlemelisiniz harika bir biyografi filmi olmuş.

Sizlere sadece filmden ya da internetten yararlanarak bir yazı sunmayacağım. Michael Coren’in elinden çıkmış olan J.R.R Tolkien adlı Altıkırkbeş tarafından basılan bir eserden yararlanacağım. Tüm bilgileri derleyip toplayıp sizlere aktaracağım.

Sadece Tolkien hikayesi ile kalmayacağız. Bugün tüm Orta Dünya severlerin beğenerek okuyacağı bir yazıyla sizi buluşturmayı hedefliyorum. Tolkien kitapları okuma sırası ek kitaplar film-kitap arasında kopan çizgiler, oyuncuların hala dostluğundan çok yakın zamanda gerçekleşen bir konferansa kadar değineceğiz.

Sizler için ek videolar ve okunacak metinler bırakarak Tolkien‘in dünyasında hız kesmeden ilerlemenizi sağlayacağım. İddialı bir girişten sonra hız kesmeden yazıya geçmek istiyorum. Tüm Tolkien severlere Orta Dünya hayranlarına sonsuz saygı ve ilk kez böyle bir girişimde bulunurken olabilecek kusur hatalar için özür dileyerek başlıyorum.

Hayatı

Öncelikle Tolkien‘in doğduğu yer ile başlamak istiyorum. 3 Haziran 1892’de Güney Afrika Cumhuriyeti’nin dört yönetim bölgesinden bir tanesi olan Oranj Bağımsız Devleti’nde doğduğunu biliyoruz. Güney Afrika diyince ırkl polemiklerini düşünebiliriz. Babasının atanması sonucunda buraya taşınıp hayatına burada başladığından söz ediliyor.

Çocukluğunda ise İngiltere’ye geri dönüp Birmingham takınlarında Moseley kasabası civarlarında bir köy olan Sarehole’da bir eve yerleştiler. Evin çevresi sımsıcak bir ortamdı. Burada vadiler tepeler onlar için oyun yuvası olmuştu yakınlardaki değirmen ise Hobbit’te büyük değirmen olarak anılmaktadır. Çok fazla okuyan Tolkien Alice Harikalar Diyarında,korsanların ve askerlerin cüretkar öykülerini,Kral Arthur ve Yuvarlak Masa Şövalyeleri hakkında efsaneleri okudu.

Peri kitaplarıda ileride olacağı adamı çok büyük ölçüde etkilemişti. Babasını daha evvel kaybeden Tolkien ardından annesini de kaybetmesiyle teyzelerinde yaşamaya başladı. Tek kaçış yolu okuldu.Rugby takımının da kaptanlığını yapak Tolkien arkadaşları ile birlikte bir tartışma kulübü kurdu. Ortaçağ ingilizcesi okuyor ve Anglo-Sakson dili olan Eski ingilizce öğrenmeye başlamıştı.

16 yaşında teyzesinin yanında mutlu olamayınca peder tarafından farklı birisinin çatısı altına verilmişti. Düzenli olarak müzik akşamları düzenleyen sevimli bir ailenin yanına taşınmıştı.İlk aşkını burada yaşadı fakat yine peder tarafından yaşı gereğince uyarılıp engellenmişti. Oxford’a girmesi bekleniyordu ama burs kazanması için ilk denemesinde başarısız olunca bir sonraki denemesinde katılmıştı.

Okul hayatı boyunca ise daha da Rugby oynadı ve yeni bir arkadaş grubu oluşturdu. Burada da tartışma kulübüne katıldı.Kendini daha fazla dillere vermişti. Hocalarından bir tanesine hayranlık duyup onun yönlendirmesiyle de çok fazla dil ailesine ait dilleri öğrenmeye ,okumaya başlamıştı.

Bu arada I. Dünya Savaşı başlamıştır. Kısa bir süre sonra Tolkien de orduya katıldı ve Fransa cephesinde savaştı. İki yakın dostunu bu savaşta kaybeden Tolkien çok yakınında patlayan bir bomba yüzünden İngiltere’ye geri döndü. Fakat savaş bu genç insan üzerinde unutulmaz etkiler bırakmıştır.

Savaş bittiğinde Oxford English Dictionary’de iş bulan Tolkien, savaştan döndükten sonra hayatının büyük bir kısmını Oxford’da geçirdi. 1945 yılında Oxford’da profesör olmasına kadar geçen zaman içerisinde 4 çocuk sahibi oldu. Bu süre içerisinde devasa hayal dünyası Orta Dünya‘yı oluşturmaya devam etti. 

Özellikle hayatının bu bölümünü çekilen Tolkien adlı filmde çok daha iyi görebiliyoruz.Genel olarak dünyasındaki o etkilendiği unsurları hayatında parça parça yaşamış olduğu zamanları içeriyor.

Toprağın İçinde Bir Kavuk

 Bir çeviri olan ilk kitabı Sir Gawain and The Green Knight yayınlandı. Entelektüel bir topluluk olan “Inklings”i yakın dostu C.S. Lewis ile kurdu ve 1937 yılında Hobbit’i yayımladı.İşin tuhaf yanı Hobbit’i yazmaya ne zaman başladığını Tolkien‘in hatırlayamamasıdır.

1930 ile 1935 arasında başladığını anımsıyordu.”Boş bir yaprağın üzerine ,toprağın içinde kovukta bir hobbit yaşardı. Diye karaladım. Bunu niçin yaptığımı bilmiyordum ve şimdi de bilmiyorum.Uzun bir süre bu konu ile ilgili bir şey yapmadım ve birkaç yıl boyunca Thror’un Haritası’nın yapımından ileriye gitmedim.Ama çalışmam,bin dokuzyüz otuzların başlarında Hobbit şeklini alacaktı”.

Büyük ihtimalle,Tolkien bu kitabı yaşamı boyunca yazmayı sürdürmüştü. Tolkien’in kitabı bitirmesi oldukça uzun sürmüştür. Kitap onu yayınlayan şirkete gösterildiğinde bile tam bitmiş değildi.

“Bilbo Baggins,kendi hobbit kovuğunda yaşayan bir hobbitti.Büyücü Gandalf ve onun cüceleri onu bir maceraya çıkarmaya ikna ettiler. Goblinlerle ve warglarla savaşırken çok heyecan dolu zaman geçirdi ve en sonunda yalnız dağa ulaştılar. Zırhlı ejder Smaug’u öldürdüler ve goblinlerle yapılan bir savaşın ardından eve döndü.Haritaların yardımıyla birlikte bu kitabın resimlendirilmeye ihtiyacı yok. Çok iyi ve 5 ila 9 yaşları arasındaki tüm çocukları cezbetmeli!” Evet bu eleştiriyi o zamanda 10 yaşında olan Reyner adlı basım şirketinin oğlu tarafından yapılmış ve karşılığında bir şilin almıştı.

Hobbit’in başarısıyla birlikte Tolkien’in kafasında bundan sonra neler yapabileceği üzerine soru işaretleri belirmişti. Heveli yayıncılar için birtakım öyküler göndermişti. Ham’li Çiftçi Giles ve Mr. Bliss de bunlar arasındaydı.Ayrıca tarihi olaylar ve öykülerin harika bir derlemesi olan Silmarillon da vardı. Ancak bu kitap Tolkien’in ölümünden sonra oğlu Christopher Tolkien tarafından tamamlanıp yayınlanmıştı.

O günler de Tolkien için Bilbo hakkında yeni bir kitaba başlamak dışında çözüm yoktu. Ancak Bilbo yeni bir maceraya çıkacak kadar genç değildi.Tolkien gecelerini çalışma odasında geçirip yeni bir hobbit hikayesi yazmak için düşünecekti.Yeni bir karakter yaratmayı düşündü ve adına köpeklerinin de ismi olan Bingo demeyi düşündü. Sonradan Bingo “Frodo” olarak değişecekti.

Yayıncılar sabırsızlanıyordu fakat Tolkien aynı zamanda bir profesördü ve ders vermesi gerekiyordu. Küçük oğlu Christopher ile de vakit geçirmesi gerekiyordu. Tolkien oğlu ile zaman geçirmeyi tercih etti ve tüm dünyanın artık yeni kitap için beklemesi gerekiyordu. Ardından kopan 2. Dünya Savaşı ile kitabına daha da az vakit ayırmıştı Tolkien.

Savaş sona ermişti ve Tolkien’in okul hayatı normala dönmüştü fakat artık tüm dünya değişmişti.Hobbit yeniden basılmış ve Ham’li Çiftçi Giles ve Mr. Bliss sonunda basılmaya başlamıştı.

Lewis onu sık sık ziyarete geliyor ve yeni kitabı için sıkıştırıyordu. Bir gün Lewis’a kitabı bitirdiğini söyledi ve okumasına izin vermişti. Bunun ardından Lewis şu şekilde belirtiyor;

“Bir bardak lezzetli içeceği içip bitirdim ve uzun süren susuzluğumu dindirdim,”diyordu Lewis.”Bir kez gerçekten ilerlemeye başladığında,ihtişamın ve dehşetin değişmeden yükselen eğimiyle (yeşil vadilerle sınırlamadan yükseliyor,eğer böyle olmasaydı durum gerçekten de katlanılmaz olurdu) bu kitap, bildiğim anlatı sanatı dallarının tamamı arasında neredeyse eşsiz bir noktaya yerleşmekte. Kitabın iki özelliğiyle kusursuz olduğunu düşünüyorum: Sanki bitip tükenmeyecek gibi görünen Bombadil,Höyüklü Kişiler,Elfler ve Entler gibi – kaynaklar kullanılarak inceden inceye düşünülmüş bir alt-yaratı ve inşa özellikleriyle ayrıca kitabın bir ağırlığı da var.”

Artık Yüzüklerin Efendisi’nin Zamanı Gelmişti.

Yüzüklerin Efendiliği

Efendi olacaksın. Efendilik her zaman iyi prim yapar.Mesela bak yüzüklerin efendisi’ne nasıl gişe yaptı.Olay yüzükte mi? Değil, efendilikte…

Artık kitap bitmişti. Kitabın yazılması tam on iki sene sürmüştü. Tolkien ve arkadaşlarına bu eserin yalnızca ilhamın ve hayal gücününün değil,aynı zamanda kan,ter ve gözyaşının da bir ürünü olduğunu aktarmıştı. Eşinin de bu süreçteki desteği ile sonunda bitirmişti. Fakat tek sorun kalmıştı. Yayın evleri…

Önceki kitaplarını yayınlayan yayınevleri hala Silmarillon’u basmamış ve Ham’li Çiftçi Giles ve Mr. Bliss kitabında problem yaşatmıştı. Bu yüzden çekingeleri olan Tolkien farklı bir yayın evi ile anlaşmış olsa da sözleşme gereğince bastıramayacaktı. 1952 senesine gelindiğin de hala iki kitap ta yayınlanmamıştı.

Eserin oldukça geniş çalışma olması sebebiyle Hobbit’i basan hatta aktardığım gibi çocuğunun yaptığı yorum ile hafızalara kazınmıştı. Yine aynı isimle bir araya gelen Tolkien kitabını sunmuş ve genişliğinden dolayı üç kitap olarak basma kararı alınmıştı. İlk kitap Yüzük Kardeşliği olarak 1954 senesinde basılacak ardından da İki Kule ve Kralın Dönüşü olarak iki kitap yayınlanacaktı. İlk cilt ilk başlarda sadece 3,500 adet basılmıştı.Ardından bir tane daha bir tane daha …

İngiltere ve Amerika Birleşik Devletler’de Houghton Mifflin tarafından 1955 yılında basılmıştı. Gazeteler ve dergiler, yapıtın özgünlüğü ve derinliği karşısında şaşırmışlardı.

Londra,Observer,bunun olağanüstü bir kitap olduğunu,söylüyor ve şöyle devam ediyordu “Harikulade bir konuya değiniyor. Bizi tuhaf ve hayret verici olaylar dizisinin içerisine sürüklüyor. Bunların bazıları,ormanlar,kırlar,ırmaklar,yabanıl düzlükler,kasabalar,oralarda yaşayan ırklar dahil her şeyin icat edildiği bir bölgede geçiyor ve muhteşem!”

Londra,Sunday Telgraph ise, kitabın “yirminci yüzyılın yaratıcı kurgu edebiyatının en önemli çalışmaları arasında” ,yer aldığını düşünüyordu ve The Times ise “öykü şahane bir anlatı hızıyla doruklarına doğru ilerliyor” diyor ve şöyle ekliyordu , “olağanüstü şekilde yaratıcı bir çalışma,kısmen destan kısmen bir alagori ve tamemen heyecan verici.”

Çeviri talepleri yağıyordu,kitap yılları içerisinde dünya dillerinin çoğunda yayınlandı.1965 yılında Yüzüklerin Efendisi‘nin satışı 100.000’den fazlaydı.

81 yaşında 1971 senesinde aramızdan ayrılan Tolkien , günümüzde hala en popüler serilerden biri olan Yüzüklerin Efendisi ve diğer kitapları ile saygı ile anılmakta. Yarattığı krallıklar asla ölmeyecektir.

Kitapları sonrasında çıkan filmler ile tanınmışlığı daha da artan serinin önümüzdeki yıllarda bir dizi ile tekrar karşımıza çıkacak olmanın verdiği mutluluk ile gün sayıyoruz. Şimdi ise Geri kalan kitapları inceleyip okuma sırasını sizlerle paylaşmak çok isterim.

Tolkien Kitapları Okuma Sırası

  • Silmarillion
  • Hurin’in Çocukları
  • Bitmemiş Öyküler
  • Güç Yüzüklerine Dair
  • Hobbit
  • Yüzüklerin Efendisi Üçlemesi

Aslında Türkçeye çevrilmiş tüm kitapların okunması önemli. Fakat filmi izlemiş ve evrene kısa bir giriş yapmak istiyorsanız.

  • Hobbit
  • Yüzük Kardeşliği
  • İki Kule
  • Kralın Dönüşü

Sıralamasıyla başlayabilirsiniz. Böylece kolay sıkılmadan okuyup ardından daha da derine girmeye hazır olabilirsiniz. Silmarillon baş ucu kitabınız olacaktır. Son zamanlarda çıkan İthaki yayınlarına ait Beren ile Luthien,Gondolin’in Düşüşü,Kullervo’nun Hikayesi,Tolkien’in Mirası adlı 5 farklı mini kitaptan oluşmaktadır ;Hobbit,Roverandom,Ham’li Çiftçi Giles,Tom Bombadil’in Maceraları,Büyük Wootton Demircisi. Açıkçası bir kere başlayınca devamı sürekli gelmekte ve yeni bir arayışa girmekteyiz. Tekrar tekrar okuyup üzerine yazılan çizilen her şeyi merakla takip ediyoruz. Dilimize çevirileri için emeği geçen herkese teşekkür ederiz.

Bu okuma sırası ve diğer Tolkien kitapları hakkında daha net bilgiyi bu videodan rahatlıkla alabilirsiniz.

Son olarak değinmeden geçemeyeceğim. Murat Sönmez’in YouTube kanalı gerçekten Orta Dünya ve Yüzüklerin Efendisi severler için inanılmaz bir kaynak. Her konuda videosu ve çeşitli içerikleriyle iyi zaman geçirmenizi ve bilgiyi doğru şekilde almanızı sağlayacaktır. Hatta Yüzüklerin Efendisi kitabını sizlere video olarak aktardığı ve hala güncel olarak ilerleyen video serisini buraya da bırakıyorum. Okumaktan çekinen,nereden nasıl başlayacağını bilemeyen ya da okuyup tekrar dinlemek isteyenler için harika bir seri.

Yüzüklerin Efendisi Filmi

Tolkien’in ölümsüz eserini beyaz perdeye yansıtarak büyük risk alan Peter Jackson o kadar iyi bir iş çıkardı ki hala her ay dönüp dolaşıp tekrar izlememize sebep oluyor. Üzerinden seneler geçse de asla eskimeyecek bir baş yapıt.

Yeni Zelanda’da aylar süren çalışma sonucu çektiği filmi kazandığı Oscar Ödülleri ile kendini kanıtlamakla kalmıyor. Hepimizde bambaşka bir yer ediniyordu.


Hepsine hükmedecek Bir Yüzük, hepsini o bulacak
       Hepsini biraraya getirip karanlıkta birbirine bağlayacak.

Tolkien’in yarattığı mitler, yerler ve karakterler o kadar görkemliydi ki bunları hayata geçirecek sinema teknolojisine sahip olmak neredeyse 40 yılı aldı. Böylesine devasa bir proje çok geniş görüşlü bir deha gerektiriyordu.Bu kişi Peter Jackson’dı! Tolkien’in destansı havasını tam olarak yakalayabilmek için 3 filmi aynı anda çekmeyi başardı.
       

Jackson ve kendini bu projeye adamış yapım ekibi Yeni Zelanda’nın muhteşem arazilerinde filmin çekimlerini gerçekleştirdiler. Sonuç bir askeri kampanyayı hatırlatan lojistik bir operasyon uygulanmasına benziyordu. Gerçek bir sanatçı ordusu işe koyuldu: dijital dahiler, orta çağ silah uzmanları, taş oymacıları, dil uzmanları, kostümcüler, makyaj uzmanları, demirciler ve maketçiler… Dünyaca ünlü aktörler ve binlerce figüran bu rüyayı gerçekleştirmek için bir araya geldiler. Hatta aktörler hala bir araya gelerek bu filmi konuşması ve o filmlerdeki rolleri ile tanınması bu başarıyı gösteren etmenlerden bir tanesi.

Hatta çok yakın zamanda ekip tekrardan bir araya gelerek bir video konferans gerçekleştirdi. Bu video konferansını bizlere Türkçe Altyazılı olarak sunan Orta Dünya kanalına da bir teşekkür borçluyuz. Bu kanalı da severek takip etmekteyim ve herkese öneririm.

Çok eğlenceli bir ekip çok başarılı bir iş… İzleyince de anlayacağımız gibi bizlere o günlerden bahsediyorlar. Resmen o zamanlara götürüyorlar.

Son olarak film için en önemli detaylardan bir tanesi olan Howard Shore , bizlere o dünyayı o atmosferi en iyi şekilde yakalamımızı sağlayan insan. Yüzüklerin Efendisi serisinin müziklerini yapan kişi. Tekrar tekrar dinleten ve kesinlikle ders zamanlarında dinlemeden geçemediğim enfes bir yapıt.

5 thoughts on “Tolkien’in Dünyası

  • Avatar
    26/06/2020 tarihinde, saat 14:51
    Permalink

    Öncelikle teşekkürler, güzel derlen iş bir içerik olmuş. Tolkien hayatını bizlere aktarmanız güzel olmuş. TolkienFilmini de izlemiştim başarılı olmuş.

    Yanıtla
  • Avatar
    26/06/2020 tarihinde, saat 17:42
    Permalink

    Emek verilmiş bir yazı olmuş,filmi hemen izleyeceğim

    Yanıtla
  • Avatar
    26/06/2020 tarihinde, saat 21:34
    Permalink

    Klavyenize sağlık <3 Çok güzel bir içerik olmuş

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir